dit artikel schreef ik in 2008

Probleemkinderen?

tekst & beeld: Barbara le Noble (2008)

Onlangs  verscheen het bericht in de media dat veel hedendaagse kinderen lijden onder het drukke leven van hun ouders. Minister Rouvoet (van Gezinszaken) pleitte voor meer rust en regelmaat in het gezin, teneinde kinderen beter bestand te laten zijn tegen de hectiek van de samenleving.  De toename van probleemkinderen, en de daarmee samenhangende subsidieverschaffing, is de directe aanleiding van de minister om dit onderwerp eens in de schijnwerpers te plaatsen. Ontspoorde jongeren, gezinsdrama’s en kindermishandeling zijn aan de orde van de dag, maar ook veel ‘gewone’ kinderen worden vaker onhandelbaar. Het is goed dat de minister de verantwoordelijkheid bij de ouders legt,  maar de discussie blijft erg aan de oppervlakte naar mijn idee. Tegelijkertijd pleit het kabinet voor een grotere arbeidsparticipatie van o.a. thuisblijfmoeders, maar hoe zit het  dan met de eigen verantwoordelijkheid als een groot deel van de opvoeding wordt uitbesteed? Op welke manier kan je en jezelf ontplooien en je kinderen een stabiele basis meegeven, dat is de vraag waar veel ouders mee worstelen.

 

Als ‘bewuste thuiswerkmoeder’  van twee kinderen ( 3 en 6 jaar), heb ik me verdiept in kinderpsychologie en opvoedmethoden  omdat ik met diezelfde vraag rondliep. Bovendien had ik regelmatig problemen met mijn oudste kind. Thuis luisterde hij niet, was hij opstandig, en had hij een grote mond. Ik wist me geen raad met zijn karakter. Ik zag de ellende al voor me, wat moest dat worden straks als hij een jaar of twaalf zou zijn? Buitenshuis was hij vooral een  rustige, lieve jongen; verlegen en onzeker. Een bescheiden jongetje dat snel geintimideerd leek door anderen.  Een kind dat veel waarnam en overal over nadacht. Thuis uitte hij zich door agressief en boos gedrag, onder andere richting zijn kleinere zusje. Hij wilde altijd de baas spelen, de beste zijn maar hij liet alleen thuis die kant van zichzelf zien. Dat vond ik op zijn minst vreemd en ik moest en zou erachter komen welke frustraties daaraan ten grondslag lagen. Intuitief voelde ik wel dat hij een gevoelig en begaafd kind moest zijn, maar ik wilde keiharde bewijzen en zocht min of meer naar een handboek hoe daarmee om te gaan! Hoe meer ik me ging verdiepen in zijn psyche hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat er ‘iets’ niet normaal was. Alles had ik al geprobeerd: disciplinair en autoritair, de gulden middenweg, de ‘lang leve de lol’ manier, waarvan we allemaal behoorlijk uitgeput raakten. Alle opvoedprogramma’s op TV werden bekeken en voorzien van commentaar (“ja, dat is precies wat er bij Julian ook steeds gebeurt”), opvoedkundige boeken gelezen en in praktijk gebracht; kortom de problemen werden tot in de puntjes geanalyseerd waarna de zoveelste nieuwe methode de oplossing moest brengen.  Na een paar jaar tobben en consulten bij zowel een astroloog (verbluffend juiste persoonlijkheidsanalyse dat wel) als bij een psycholoog (“hij is intelligent en gevoelig”) besefte ik dat ik zo niet verder kwam. Het ging niet goed met mij, ik was prikkelbaar, bemoeide me met iedereen en probeerde op allerlei manieren grip te krijgen op de situaties en verzette me daardoor onbewust tegen alles wat gebeurde. Ondertussen liep ik rond met een schuldgevoel, want ik kon behoorlijk uit mijn vel springen, waardoor Julian nog bozer werd. En zo werden we verder de negatieve spiraal ingezogen. Ik besloot voor mezelf wat dingen op een rijtje te krijgen en belandde bij een natuurgenezer die mijn ogen heeft geopend en me heeft geholpen bij het vinden van de juiste weg in de opvoeding van mijn kinderen. Op een aantal gebieden moest ik 180 graden anders gaan denken, of beter: niet zoveel meer denken. Leven vanuit de filosofie van acceptatie en ‘het is goed zoals het is’

Tegenwoordig wordt opvoeden zwaar overschat. Het meeste gaat namelijk helemaal vanzelf vanuit een natuurlijk proces. Kinderen worden geboren, een compleet (weliswaar klein) mensje dat zich uit de warme beschermende omgeving van moeders schoot los heeft gemaakt om te gaan groeien. Zo zit de natuur in elkaar, alles wat leeft, wil groeien. Instinctief zoekt een baby de borst, dan drinkt en groeit hij; het gaat allemaal vanzelf.  Wij geven het kind van nature liefde, warmte en geborgenheid op basis waarvan ze de wereld kunnen gaan  ontdekken, binnen de door ons gestelde grenzen.

In het kader van de ontwikkeling van de mensheid, werd er meer en meer nagedacht door ons mensen. Langzaamaan werd ons gevoel naar de achtergrond verdrongen en werden we rationeler. Samenlevingen werden gestructureerd. Kinderen moesten opgevoed worden. Er verschenen boekwerken, hele handleidingen voor ouders. Laat je baby maar huilen, als je het teveel troost wordt het verwend. Nachtvoedingen? Hele generaties zijn opgegroeid zonder. Kinderen met een gevoelige aard moeten gehard worden, in plaats van vertrouwd te raken met die gevoeligheid. De ouders doen het overigens allemaal met de beste bedoelingen want kinderen moeten worden klaargestoomd voor de boze buitenwereld en daar heb je niet veel aan ‘dat gevoel’. Generatie na generatie is ons gevoel verder naar de achtergrond verdrongen en worden we steeds meer geregeerd door ons verstand.

 

Hoe zou het dan wel moeten? Ik ga er voor het gemak van uit dat de meeste ouders de beginselen van het opvoeden wel onder de knie hebben, (in een notedop: consequent zijn, grenzen stellen en duidelijk communiceren met je kind), en dat zij zich meer zouden moeten richten op het ontwikkelen van het eigen bewustzijn. Ik heb geleerd om mijn blik te verleggen van het ‘probleemkind’ af naar mezelf toe. Verantwoordelijkheid te nemen; mijn rol en die van de omgeving kritisch onder de loep te nemen maar ook: de problemen niet groter te maken door er continu aandacht aan te geven. Ik heb geleerd dat mijn kind me iets wil leren, dat hij door zijn gevoeligheid in staat is om mij een duidelijke spiegel voor te houden. Ik kwam erachter dat ik onbewust bezig was om mijn kind naar mijn ideaalbeeld te vormen, en hem onvoldoende ruimte gaf zichzelf te zijn. Met zijn gedrag liet hij me zien dat ik de lat voor mezelf te hoog legde. Vanaf het moment dat ik werkelijk contact maakte met mijn innerlijk en mijn aandacht verplaatste naar mijn gevoel, realiseerde ik me dat ik tot dan toe door mijn verstand geleefd was. Nare gevoelens werden weggedrukt of opgenomen in het rijtje problemen ‘nog op te lossen’ in mijn hoofd.

 

Bijna iedereen vindt het heel normaal dat kinderen een eigen ontwikkelingspad volgen; het ene kind loopt of praat immers sneller dan het andere. Helemaal in de lijn met de natuur, geen boom is dezelfde, dus reken maar dat je kind ook een heel eigen ontwikkelingspad laat zien. De ene ouder doet het al vanaf de geboorte, bij de ander is de peuterpuberteit een cruciaal moment; ergens komt het punt dat ouders  ‘verwachtingen’ gaan creeëren.  Kinderen zijn nog vrij voorspelbaar dus ergens is dat ook wel logisch. Toch is het belangrijk om open te blijven staan en iedere situatie onbevooroordeeld te beleven. Er waren regelmatig situaties waarin ik onbewust probleemgedrag ging verwachten en dat is dan ook precies wat je krijgt. Helemaal overeenkomstig een van de universele wetten:  je krijgt niet wat je wenst, maar wat je verwacht.T

 

 

Natuurlijk moet je kinderen hier en daar bijsturen, of mag je ze stimuleren een bepaalde kant van zichzelf te ontwikkelen, maar ze hebben vooral ruimte nodig. Bemoei je je teveel met je kind, en geef je je kind teveel van je eigen energie mee, dan raken ze vervreemd van hun natuurlijke eigen ‘weten’, waardoor het probleemgedrag verergert. Het kind weet niet meer wat hij zelf wil, omdat het van nature aan jouw verwachtingen wil voldoen.  De onvoorwaardelijke liefde van een kind voor zijn ouders is de krachtigste die er is. Ze zullen dus altijd aan je verwachtingen proberen te voldoen, en het is de kunst om je hiervan bewust te worden.  Je hoeft maar naar je kinderen te kijken en je krijgt alle antwoorden zo in je schoot geworpen.  Probeer net als je kinderen vrij te worden van verwachtingen door in het nu te leven en je situatie te accepteren zoals hij is. Een ander aspect is omgeving en het goede voorbeeld geven.  Hier komt de hectische samenleving om de hoek kijken. Het klinkt heel logisch maar hoeveel mensen zijn zich eigenlijk echt bewust van hun eigen gedrag en het (onbewuste) effect daarvan op kinderen? Onlangs had ik met een paar volwassenen een gesprek over hoe bijdehand sommige kinderen zijn. Een van de vrouwen zei toen over andermans kind: “Die jongen, vreselijk! Wat erg voor die ouders! Zij moeten zich wel afvragen hoe ze zo’n draak van een kind hebben kunnen krijgen?”  Op zo’n moment geloof ik bijna niet dat er nog mensen zijn die niet inzien dat een kind niet zo geboren wordt! Dat het gevormd wordt door zijn omgeving en dat zijn ouders een van de belangrijkste voorbeelden zijn, waaraan het kind zich gaat spiegelen. Op het moment dat je dat inzicht krijgt, begin je je eigen gedrag kritisch onder de loep te nemen. Opvoeden bestaat voor een belangrijk deel uit voorleven. En wat geven we ze voor voorbeelden?

In plaats van ze te leren genieten van de wonderen van het leven, de pracht en schoonheid van de natuur, geven we ze Nintendo. In plaats van ze te leren dat een keuze bepaalde consequenties heeft, geven we ze zo min mogelijk grenzen om maar vrienden met ze te blijven. In plaats van ze veel verschillende smaken te leren proeven, geven we ze zoethoudertjes en geraffineerde producten, dat is wel zo makkelijk. Als ze druk zijn, krijgen ze de ADHD stempel, in plaats van dat we eens kijken naar onze eigen overvolle agenda (en eetpatronen). In plaats van ze te leren dat het leven niet altijd over rozen gaat, laat papa mama in de steek voor het nieuwe geluk bij een jonger exemplaar. De illusie van de maakbaarheid. In plaats van ze te leren dat ze prachtige kinderen zijn, geboren om te stralen, leren we ze dat ze dat ze zich moeten aanpassen….we hebben het al druk genoeg. Nee dan is het niet gek dat er vandaag de dag zoveel ‘probleemkinderen’ zijn…

  

Ieder heeft zijn eigen les te leren in het leven en het universum schept alle voorwaarden daarvoor. Alles wat je aandacht geeft groeit, dus dat geldt ook voor problemen. Vanaf het moment dat je stopt met problemen analyseren, en het kind echt accepteert, zal je minder weerstand ondervinden. Alles waar je je tegen verzet blijft, maar wat je accepteert kan oplossen. Uiteraard is ook dit een proces en niet iets wat je in een paar dagen tijd kunt bewerkstelligen. Hoe langer je in een bepaald patroon zit, hoe langer het duurt voor je er weer uit bent.  Alles zit eigenlijk zo simpel in elkaar, maar wij kunnen het bijna niet meer geloven! Om je bewust te worden van jezelf, is het belangrijk dat je regelmatig de stilte zoekt, je hoofd even leegmaakt. In een woelige zee kan je een rotsblok gooien zonder dat het effect heeft, terwijl in stilstaand water het kleinste steentje al rimpels veroorzaakt. 

Dit kan door middel van meditatie, maar ook schilderen, wandelen, of vissen kan een heel rustgevende werking hebben. Het maakt niet uit wat je (niet) doet, als je maar tijd maakt voor jezelf en je je bewust bent van je lichaam. Wees je bewust van wat echt belangrijk voor je is, en neem daar ook tijd voor. Persoonlijk heb ik weinig last meer van de zogenaamde gestresste samenleving, ik ervaar het in ieder geval niet als zodanig. Toch zijn er legio mensen die daar heel anders over denken. Bijvoorbeeld degenen die zich tegelijkertijd met mij in een file bevinden. Wat is waar? Er zijn heel veel mensen bezig met ‘overleven’, zij geven de macht over hun leven continue uit handen. Van het ene probleem komen ze in het andere, en ontwikkelen zo een steeds negatiever zelfbeeld. Op onbewust niveau wordt dat ook weer doorgegeven aan hun kinderen. Kinderen die geconfronteerd worden met negatieve energie, schakelen de afweermechanismen in. Het ene kind bouwt een muurtje om zich heen en sluit zich af, het andere wordt druk en onhandelbaar. Het is hun (kinderlijke) manier om de negatieve energie kwijt te raken. Ze hebben het niet van een vreemde. Word je daarom eerst bewust van je eigen onrust of geslotenheid. Ze voelen alles, weten daardoor ook heel veel maar ze worden gesust, wij leren ze perfect hoe ze hun gevoel kunnen onderdrukken. Denk maar aan iets leukers. Het mag er gewoon niet zijn. Tegenwoordig hebben Julian en ik een soort ritueel als hij zich niet lekker voelt; Hij gaat even rustig zitten of liggen, doet zijn ogen dicht en vertelt mij waar en wat hij voelt. Meestal een zwaar gevoel in zijn buik, borst of keel. Vervolgens vraag ik hem om daar even bij te blijven met zijn aandacht en een paar keer rustig te ademen. Dan mag hij ‘het’ uit zijn buik halen en aan mij geven (dat beeldt hij ook echt uit, het ging direct heel natuurlijk) Ik pak het van hem aan, en visualiseer dat het uit mij weg stroomt, de aarde in.  Dit herhalen we een paar keer tot het opgelost is. Op deze manier leert hij zich heel bewust te worden van zijn lichaam, en wat er in hem omgaat. Door de aandacht te verplaatsen van het verstand naar het innerlijk, bereik je direct resultaat. Ik ervaar Julian nu als veel stabieler (ik voel me sterker), hij kan zich beter uiten (ik ben meer overtuigd van mezelf) en hij durft zich buitenshuis meer te laten zien (ik durf me kwetsbaarder op te stellen). Uiteraard hebben we op zijn tijd een pittige confrontatie maar ik ga er nu anders mee om, en dat heeft heel veel positiefs gebracht.

Om de cruciale vraag te beantwoorden: hoe kan je jezelf ontplooien en je kinderen een stabiele basis meegeven? Word je allereerst bewust van jezelf. Zoek het niet buiten jezelf, maar ga de weg naar binnen. 

En wees tevreden. Het is goed zoals het is. Je doet je best en de ene dag gaat het beter dan de andere. Fouten maken mag. Doe wat je graag wil doen. Laat je leiden door je hart en niet door de mening van anderen. Accepteer het moment zoals het is, probeer niet krampachtig alles naar je hand te zetten. Leef bewust, leef in het nu. Verwacht geen wonderen; het is een proces, en je hebt zowel tijd als een lange adem nodig. Ik heb mezelf regelmatig afgevraagd of ik wel helemaal goed bezig was en of het niet veel te zweverig was allemaal. Telkens werd ik weer door mijn verstand bij de orde geroepen, en verdween mijn gevoel naar de achtergrond. Het verstand wil de macht houden, het wil je gebruiken. Nu probeer ik mijn verstand te gebruiken wanneer ik het wil en niet andersom.  Zodra je echt gaat voelen…je kinderen merken het direct.

 

En omdat de minister graag een positieve bijdrage wil leveren aan de ontwikkeling van onze kinderen, dan zou ik willen pleiten voor meer aandacht voor het zelfbewustzijn van het kind op school. Geef ze verantwoordelijkheid. Filosofielessen, vrije expressie, aandacht voor de natuur, meditatie, veel sport en spel; het is maar een greep uit wat ideeën. Zouden onze kinderen niet gebaat zijn bij onderstaande liefdevolle uitgangspunten? Ik ben ervan overtuigd. Maar dan moeten we die kracht eerst zélf ervaren!  

Barbara le Noble (2008)